Ons brein is ontwikkeld voor snelle beslissingen bij acuut gevaar. Vechten of vluchten/ (bevriezen) Dit dankzij ons prehistorisch brein. Ons verstand wordt weggedrukt en we reageren instinctief. Heel handig bij een aanstormende trein bijvoorbeeld.
We zijn evolutionair (meer) verslaafd geraakt aan het reageren op acute risico’s. De media heeft hier zeker een aandeel in; het aanjagen van dit primitieve instinctieve gevoel. Zien we in de media bijvoorbeeld constant beelden van afschuwelijke vliegtuigcrashes, dan worden ze “beschikbaar” in ons brein. Als we naar de feiten kijken valt het allemaal wel mee. Maar risico als emotie krijgt dan voorrang in ons brein op risico vanuit de nuchtere statistieken en analyse.
SENSATIE VERKOOPT, NUCHTERE FEITEN NIET
Na 9/11 (2001) vermeden mensen massaal het vliegtuig uit angst voor weer een terreuraanslag. Uiteindelijk zijn er in dat jaar (in Amerika) meer mensen omgekomen door auto-ongelukken dan door de aanslagen. Voor politici en media is een belangrijke rol weggelegd: in plaats van in te spelen op sensatie en angst, meer feitelijk en minder sensationeel te berichten. (Sensatie verkoopt; nuchtere feiten niet….)
We onderschatten gevaren die niet acuut aanwezig zijn, maar in wezen veel groter en ernstiger zijn, Zoals door roken, obesitas, luchtvervuiling (wonen naast Tata Steel?) of de gevolgen van langdurige stress. Die gevolgen zijn pas merkbaar op langere termijn. Zo heeft de roker wellicht een gevoel van controle over zijn eigen gedrag en accepteert daardoor de risico’s omdat het (nog) niet acuut (genoeg) is.
RISICOVERMOEIDHEID
Ons brein is niet ontworpen voor de duizenden beslissingen die de moderne jungle van ons vereist. Risicovermoeidheid ligt dan op de loer. Denk maar aan de corona pandemie. Waarom was het steeds moeilijker om ons aan de regels te houden. Omdat we het steeds lastiger vonden corona als een acute dreiging te zien. Risicovermoeidheid kan ook optreden bij de zorgmedewerker die aan het eind van een lange werkdag wat minder vaak zijn handen wast.
Enerzijds ervaren we onverwachte maar betrekkelijk ongevaarlijke zaken als bijzonder riskant. Anderzijds wandelen we schouderophalend langs de grootste gevaren. In openbare ruimtes kunnen we overal gevaar zien en op onze hoede zijn. Terwijl de meeste ongelukken gebeuren in onze vertrouwde keuken of badkamer.
RISICOGEWENNING
Door herhaaldelijke blootstelling zonder negatieve gevolgen leer je jezelf veiligere associaties aan. Risicogewenning speelt bijvoorbeeld een rol bij mensen die in de buurt van een kerncentrale wonen. Zij zijn doorgaans minder bang voor de risico’s dan mensen die verder weg wonen.
Ons brein reageert helaas nog regelmatig op gevaar en risico’s als de oermens in de jungle, bang dat ieder moment een tijger tevoorschijn springt.
Tip: BLOG (08-’25) DE GRIP OP JE LEVEN TERUGKRIJGEN
BLOG (02-’25) BEREN OP DE WEG/ Ondermijning van het “gezonde” denken.
Geef een reactie